ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓଡ଼ିଶାର ରାଜଧାନୀ ଓ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ନିରନ୍ତର ପବିତ୍ର ସହର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ସାଙ୍ଗକୁ ଏହା ଏକ ଆଧୁନିକ, ସବୁଜ ଓ ଶାନ୍ତ ରାଜ୍ୟ ରାଜଧାନୀ, ଯେଉଁଠି ଭଲ ହୋଟେଲ, ଶସ୍ତା ଯାନବାହନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି। ଏହି ଗାଇଡ୍ କହେ କେତେ ଦିନ ରହିବେ, କ’ଣ ଦେଖିବେ, କେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ ଓ ମନ୍ଦିରରେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବେ।
କେତେ ଦିନ ଦରକାର?
- ଗୋଟିଏ ଦିନ — ସକାଳେ ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର, ଅପରାହ୍ନରେ ଉଦୟଗିରି ଗୁମ୍ଫା, କିମ୍ବା ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କୋଣାର୍କ ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଦିନିକିଆ ଯାତ୍ରା।
- ଦୁଇ ଦିନ — ସହରକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ: ମନ୍ଦିର, ସଂଗ୍ରହାଳୟ, ଗୁମ୍ଫା ଓ ଧଉଳି।
- ତିନିରୁ ଚାରି ଦିନ — ଯାହା ଆମେ ପରାମର୍ଶ ଦେଉ: କୋଣାର୍କ ଓ ପୁରୀରେ ଗୋଟିଏ ରାତି ଯୋଡ଼ନ୍ତୁ।
- ପାଞ୍ଚ ଦିନ ବା ଅଧିକ — ରଘୁରାଜପୁର, ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଓ ଧୀର ଗତି ଯୋଡ଼ନ୍ତୁ।
ମନ୍ଦିର ଶିଷ୍ଟାଚାର
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ଜୀବନ୍ତ ପୂଜାସ୍ଥଳ। ଯେଉଁଠି କୁହାଯାଏ ସେଠି ଜୋତା କାଢ଼ନ୍ତୁ (ପ୍ରତିଟି ବଡ଼ ମନ୍ଦିରରେ ଜୋତା ଷ୍ଟାଣ୍ଡ ଅଛି), କାନ୍ଧ ଓ ଆଣ୍ଠୁ ଢାଙ୍କୁଥିବା ଶାଳୀନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତୁ, ଏବଂ ଗର୍ଭଗୃହ ଭିତରେ ଫଟୋ ଉଠାନ୍ତୁ ନାହିଁ। କିଛି ମନ୍ଦିରରେ ଚମଡ଼ା ସାମଗ୍ରୀ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ।
କ’ଣ ଦେଖିବେ
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର
ମନ୍ଦିର ନଗରୀର ମହାନ ଶିଖର
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ପବିତ୍ରତମ ମନ୍ଦିର, 11ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୃତି, ଯାହାର ପ୍ରାୟ 55 ମିଟର ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ପୂରା ପୁରୁଣା ସହର ଉପରେ ଛାଇ ରହିଛି। ଶହେରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଥିବା ଏହି ପରିସରରେ ହିନ୍ଦୁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ କାନ୍ଥ ପାଖରେ ଥିବା ଦର୍ଶକ ମଞ୍ଚରୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ରତ୍ନ
10ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ବାଲିପଥରର ଖୋଦିତ ତୋରଣ ଓ ସହରର ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା, ଉଦ୍ୟାନ ମଝିରେ, ପାଖରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓ ଏକ ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା
ପଥରରେ କଟା ଜୈନ ମଠ
ସହରର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାରେ ବାଲିପଥରର ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠି 2,000 ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୂର୍ବରୁ ଜୈନ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ପଥର କାଟି କକ୍ଷ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ମହଲା ରାଣୀ ଗୁମ୍ଫା ଓ ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ଧଉଳି ଓ ଶାନ୍ତି ସ୍ତୂପ
ଯେଉଁଠି ଅଶୋକ ଶାନ୍ତି ଆପଣାଇଲେ
ଦୟା ନଦୀ ଉପରେ ଏକ ପାହାଡ଼, ଯାହାକୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ 261 ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବର କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଖୋଦିତ ହାତୀ ତଳେ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଅଛି, ଏବଂ ଶିଖରରେ 1970 ଦଶକରେ ନିର୍ମିତ ଧଳା ଶାନ୍ତି ସ୍ତୂପ।
ସବୁ ଷୋହଳଟି ସ୍ଥାନ, ବାଟ ଓ ଟୁର୍ ସହ, ଆମର ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ଗାଇଡ୍ରେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ନମୁନା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ
- ଦିନ 1 — ପୁରୁଣା ସହର: ଭୋରରେ ବିନ୍ଦୁସାଗର, ଲିଙ୍ଗରାଜର ଦର୍ଶକ ମଞ୍ଚ, ପରଶୁରାମେଶ୍ୱର, ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର, ରାଜାରାଣୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର; ଅପରାହ୍ନରେ ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ; ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଏକାମ୍ର ହାଟରେ କିଣାକିଣି।
- ଦିନ 2 — ଗୁମ୍ଫା ଓ ଧଉଳି: ଥଣ୍ଡା ସକାଳେ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ନନ୍ଦନକାନନ ବା ବିଶ୍ରାମ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ଧଉଳି।
- ଦିନ 3 — କୋଣାର୍କ ଓ ପୁରୀ: ବାଟରେ ପିପିଲି, ଗରମ ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର, ମେରିନ୍ ଡ୍ରାଇଭ୍ ଦେଇ ପୁରୀ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର କୂଳ।
- ଦିନ 4 — ପୁରୀ ଓ ଆଖପାଖ: ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର (ବା ଅଣ-ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ପରିବେଶ), ରଘୁରାଜପୁରର ଚିତ୍ରକର, କିମ୍ବା ସାତପଡ଼ାରୁ ଚିଲିକାରେ ଡଙ୍ଗା।
କେତେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ
ଓଡ଼ିଶା ଭାରତର ଅଧିକ ଲାଭଜନକ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ସାଧାରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ:
| ବିଷୟ | ସାଧାରଣ ଦର |
|---|---|
| ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର (ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର, ପରଶୁରାମେଶ୍ୱର, ଲିଙ୍ଗରାଜ) | ମାଗଣା (ଦାନ ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ) |
| ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର, ଉଦୟଗିରି–ଖଣ୍ଡଗିରି (ASI) | ପ୍ରାୟ ₹25 ଭାରତୀୟ / ₹300 ବିଦେଶୀ |
| କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର (ASI) | ପ୍ରାୟ ₹40 ଭାରତୀୟ / ₹600 ବିଦେଶୀ |
| ସ୍ଥାନୀୟ ରେସ୍ତୋରାଁରେ ଓଡ଼ିଆ ଥାଳି | ଶସ୍ତା — ଅଧିକରୁ ଅଧିକ କିଛି ଶହ ଟଙ୍କା |
| ସହରର ଏପଟ-ସେପଟ ଅଟୋ-ରିକ୍ସା | ଭଡ଼ା ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ; ଆପ୍ କ୍ୟାବ୍ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଏ |
| କୋଣାର୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗାଇଡ୍ ଦିନିକିଆ ଯାତ୍ରା | GetYourGuide ରେ ପ୍ରାୟ US$85–135ରୁ |
ASI ଦର ସମୟ ସମୟରେ ସଂଶୋଧିତ ହୁଏ ଓ ଅନଲାଇନ୍ କିଣିଲେ ଟିକେ କମ୍; ସାର୍କ ଓ ବିମ୍ଷ୍ଟେକ୍ ଦେଶର ନାଗରିକ ଭାରତୀୟ ଦର ଦିଅନ୍ତି।
କ’ଣ ଖାଇବେ
ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସ୍ୱାଦର, ଭାତ-ଆଧାରିତ ଓ କମ୍ ଆଲୋଚିତ। ଡାଲମା (ପନିପରିବା ସହ ରନ୍ଧା ଡାଲି), ସନ୍ତୁଳା (ହାଲୁକା ମସଲାର ପନିପରିବା), ମାଛ ବେସର (ସୋରିଷ ବଟାରେ ମାଛ) ଏବଂ ଉପକୂଳ ପାଖରେ ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ନିଶ୍ଚୟ ଚାଖନ୍ତୁ। ଖରାଦିନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ପଖାଳ ଭାତକୁ ଭରସା କରନ୍ତି — ପାଣିରେ ଖଟା ହୋଇଥିବା ଭାତ, ଭଜା ମାଛ ବା ପନିପରିବା ସହ। କଟକୀ ଶୈଳୀର ଦହିବରା ଆଳୁଦମ ସହରର ପ୍ରିୟ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ସ୍ନାକ୍ସ।
ଓଡ଼ିଶା ନିଜ ମିଠା ପାଇଁ ଗର୍ବିତ: ଛେନାପୋଡ଼ (ପୋଡ଼ା, କ୍ୟାରାମେଲ୍ ଭଳି ଛେନା କେକ୍), ରସଗୋଲା (ଓଡ଼ିଶାର ରସଗୋଲା GI ଟ୍ୟାଗ୍ ପାଇଛି) ଓ ପୁରୀର ପରସ୍ତ ପରସ୍ତ ଖଜା। ଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ଭଳି ମନ୍ଦିର ମାଟି ହାଣ୍ଡିରେ ମହାପ୍ରସାଦ ରାନ୍ଧନ୍ତି।
କେଉଁଠି ରହିବେ
ଅଧିକାଂଶ ଯାତ୍ରୀ ସହର ଓ ଗୁମ୍ଫା ପାଇଁ ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ରହନ୍ତି, ତା’ପରେ କୋଣାର୍କ ଓ ସମୁଦ୍ର ପାଇଁ ପୁରୀ ଯାଆନ୍ତି:
- ଭୁବନେଶ୍ୱର — ଉଦ୍ୟାନ ଥିବା ରିସର୍ଟ ହୋଟେଲ, କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିଜନେସ୍ ହୋଟେଲ ଓ ଭଲ ବଜେଟ୍ ବିକଳ୍ପ, ସବୁ ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ପାଖରେ।
- ପୁରୀ — ସି-ଫ୍ରଣ୍ଟ ଓ ମେରିନ୍ ଡ୍ରାଇଭ୍ରେ ବିଚ୍ ହୋଟେଲ ଓ ରିସର୍ଟ, କୋଣାର୍କ ଓ ଚିଲିକା ପାଇଁ ସୁବିଧାଜନକ।
ଦୁଇଟିର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିକଳ୍ପ ଆମର କେଉଁଠି ରହିବେ ପୃଷ୍ଠାରେ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି।
ବ୍ୟବହାରିକ ସୂଚନା
- ଟଙ୍କା: ଭାରତୀୟ ଟଙ୍କା (₹)। UPI ମୋବାଇଲ୍ ଦେୟ ସବୁଆଡ଼େ ଚାଲେ; ହୋଟେଲ ଓ ବଡ଼ ଦୋକାନରେ କାର୍ଡ ଚାଲେ। ATM ପ୍ରଚୁର।
- ଭାଷା: ଓଡ଼ିଆ ରାଜ୍ୟ ଭାଷା; ହୋଟେଲ, ଦୋକାନ ଓ ଗାଇଡ୍ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଇଂରାଜୀ ବହୁଳ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ।
- ସୁରକ୍ଷା: ଭୁବନେଶ୍ୱର ସାଧାରଣତଃ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଶାନ୍ତ। ରାତିରେ ଆପ୍ କ୍ୟାବ୍ ନିଅନ୍ତୁ, ଟ୍ରାଫିକ୍ ପ୍ରତି ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ବଡ଼ ମନ୍ଦିର ଆଖପାଖରେ ଦଲାଲଙ୍କଠାରୁ ସାବଧାନ।
- କ’ଣ ନେବେ: କାନ୍ଧ ଓ ଆଣ୍ଠୁ ଢାଙ୍କୁଥିବା ହାଲୁକା ସୂତା ପୋଷାକ, ଏକ ଓଢ଼ଣୀ ବା ଶାଲ, ସହଜରେ କାଢ଼ିହେଉଥିବା ଚପଲ, ସନସ୍କ୍ରିନ୍, ଟୋପି ଓ ବର୍ଷାଦିନେ ଛତା।
- ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ: ବୋତଲ ବା ଫିଲ୍ଟର ପାଣି ପିଅନ୍ତୁ; ମଶା ଘଉଡ଼ା କ୍ରିମ୍ ରଖନ୍ତୁ, ବିଶେଷକରି ବର୍ଷା ପରେ।
- ସଂଯୋଗ: ସହର ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜରେ 4G ଓ 5G ନେଟୱାର୍କ ଭଲ।
ସାଧାରଣ ଭୁଲ
- ଏପ୍ରିଲ ବା ମେ’ର ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ବୁଲିବା, ଯେତେବେଳେ ତାପମାତ୍ରା 40 °C ଟପିପାରେ।
- କେବଳ ଲିଙ୍ଗରାଜ ଦେଖିବା। ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଖୋଦେଇ ଛୋଟ, ପୁରୁଣା ମନ୍ଦିରରେ।
- କୋଣାର୍କ, ପୁରୀ ଓ ଚିଲିକାକୁ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ସାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଗ କରନ୍ତୁ।
- ଜୋତା ରଖୁଥିବାଙ୍କ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ଛୋଟ ନୋଟ୍ ଓ ଖୁଚୁରା ନ ରଖିବା।
- ମାସେ ମାସେ ପୂର୍ବରୁ ବୁକିଂ ନ କରି ରଥଯାତ୍ରା ଆଖପାଖରେ ଯାତ୍ରା ଯୋଜନା।