ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ: ବିନ୍ଦୁସାଗର ଚାରିପାଖେ ଏକାଠି ଥିବା ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର, ସହରର ଧାରରେ ସହରର ଆକର୍ଷଣ — ଗୁମ୍ଫା, ଧଉଳି, ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନ, ସଂଗ୍ରହାଳୟ ଓ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ବଜାର — ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ: କୋଣାର୍କ, ପୁରୀ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଗାଁ ଓ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ। ତଳେ ପ୍ରତିଟିର ନିଜସ୍ୱ ଗାଇଡ୍ ଅଛି — କ’ଣ ଦେଖିବେ, କିପରି ଯିବେ ଓ କେଉଁ ଟୁର୍ ଏହାକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଓ ଆଖପାଖର ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ
ଷୋହଳଟି ସ୍ଥାନ ଯାହା ଓଡ଼ିଶାକୁ ଭାରତର ମହାନ ସାଂସ୍କୃତିକ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କରେ।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ଲିଙ୍ଗରାଜ ମନ୍ଦିର
ମନ୍ଦିର ନଗରୀର ମହାନ ଶିଖର
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ପବିତ୍ରତମ ମନ୍ଦିର, 11ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୃତି, ଯାହାର ପ୍ରାୟ 55 ମିଟର ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ପୂରା ପୁରୁଣା ସହର ଉପରେ ଛାଇ ରହିଛି। ଶହେରୁ ଅଧିକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଥିବା ଏହି ପରିସରରେ ହିନ୍ଦୁମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ କାନ୍ଥ ପାଖରେ ଥିବା ଦର୍ଶକ ମଞ୍ଚରୁ ଦେଖନ୍ତି।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
ଓଡ଼ିଶା ସ୍ଥାପତ୍ୟର ରତ୍ନ
10ମ ଶତାବ୍ଦୀର ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ବାଲିପଥରର ଖୋଦିତ ତୋରଣ ଓ ସହରର ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା, ଉଦ୍ୟାନ ମଝିରେ, ପାଖରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓ ଏକ ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡ।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ରାଜାରାଣୀ ମନ୍ଦିର
ଦେବତା ନ ଥିବା ମନ୍ଦିର
11ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିର, ଯେଉଁ ଲାଲ-ସୁନେଲି ବାଲିପଥରରୁ ଏହାର ନାମ ଆସିଛି ସେଥିରେ ନିର୍ମିତ। ସୁନ୍ଦର ଘାସ ପଡ଼ିଆ ମଝିରେ ଠିଆ ଏହି ମନ୍ଦିର ନାରୀ, ଦିକ୍ପାଳ ଓ ସିଂହଙ୍କ ମନୋହର ଖୋଦେଇରେ ଭରା। ଭିତରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହାଁନ୍ତି — ସେଥିପାଇଁ ଯେ କେହି ଏହାର ଏକଦମ୍ ପାଖକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ପରଶୁରାମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
7ମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାଚୀନତମ ଜୀବିତ ମନ୍ଦିର
ପ୍ରାୟ 650 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ନିର୍ମିତ ଏହା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମନ୍ଦିର ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ସଂରକ୍ଷିତ — କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଆରମ୍ଭ ଦେଖିବାର ସ୍ଥାନ: ଛୋଟ ଶିଖର, ସମତଳ ଛାତର ମଣ୍ଡପ ଏବଂ ଦେବଦେବୀ, ନର୍ତ୍ତକ ଓ ବାଦକଙ୍କ ଘନ ଖୋଦେଇ ଥିବା କାନ୍ଥ।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର
1058 ମସିହାର ତାରିଖଯୁକ୍ତ ରତ୍ନ
11ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହାକୁ ଏକ ଶିଳାଲେଖ ପ୍ରାୟ 1058 ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦର ବୋଲି ଜଣାଏ। ମୁଖ୍ୟ ଶିଖରର ଚାରି କୋଣରେ ଚାରିଟି ଛୋଟ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଏବଂ ଏହା ବାଦକ, ନର୍ତ୍ତକୀ ଓ ଲୁହା ବିମର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବିନ୍ଦୁସାଗର
ପାଦରେ ବୁଲନ୍ତୁ ପବିତ୍ର ପୁରୁଣା ସହର
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୁରୁଣା ସହର, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହାକୁ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ, ଗଳି, ଦେଉଳ ଓ ପୋଖରୀର ଏକ ଜାଲ, ଯାହାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ବିଶାଳ ବିନ୍ଦୁସାଗର ଜଳାଶୟ। ସକାଳୁ ସକାଳୁ ପାଦରେ ବୁଲନ୍ତୁ, ଯେତେବେଳେ ଘାଟ ସ୍ନାନାର୍ଥୀ ଓ ପୂଜକଙ୍କ ଗହଳିରେ ଭରା।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି ଗୁମ୍ଫା
ପଥରରେ କଟା ଜୈନ ମଠ
ସହରର ପଶ୍ଚିମ ସୀମାରେ ବାଲିପଥରର ଦୁଇଟି ପାହାଡ଼, ଯେଉଁଠି 2,000 ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୂର୍ବରୁ ଜୈନ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ପଥର କାଟି କକ୍ଷ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ଦୁଇ ମହଲା ରାଣୀ ଗୁମ୍ଫା ଓ ରାଜା ଖାରବେଳଙ୍କ ହାତୀଗୁମ୍ଫା ଶିଳାଲେଖ ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ଧଉଳି ଓ ଶାନ୍ତି ସ୍ତୂପ
ଯେଉଁଠି ଅଶୋକ ଶାନ୍ତି ଆପଣାଇଲେ
ଦୟା ନଦୀ ଉପରେ ଏକ ପାହାଡ଼, ଯାହାକୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ 261 ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବର କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଘଟଣା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଏଠାରେ ଏକ ଖୋଦିତ ହାତୀ ତଳେ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖ ଅଛି, ଏବଂ ଶିଖରରେ 1970 ଦଶକରେ ନିର୍ମିତ ଧଳା ଶାନ୍ତି ସ୍ତୂପ।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ନନ୍ଦନକାନନ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନ
ଜଙ୍ଗଲରେ ଧଳା ବାଘ
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଉତ୍ତର ସୀମାରେ ଜଙ୍ଗଲ ମଝିରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହା ଏହାର ଧଳା ବାଘ ଓ ଘଡ଼ିଆଳ ପ୍ରଜନନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ସିଂହ ଓ ବାଘ ସଫାରି ଏବଂ ମଝିରେ ଏକ ହ୍ରଦ ଅଛି।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ଓ କଳିଙ୍ଗ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ
କଳ୍ପନା ଛକ ପାଖରେ ଥିବା ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିତ୍ରିତ ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ସଂଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଅଛି, ସହ ମନ୍ଦିର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ, କଂସା ମୂର୍ତ୍ତି, ମୁଦ୍ରା, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ଗ୍ୟାଲେରୀ। ବର୍ଷା ଦିନରେ ସହରର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଠିକଣା।
ଭୁବନେଶ୍ୱର ଆଖପାଖ ଏକାମ୍ର ହାଟ
ପୂରା ରାଜ୍ୟର ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଗୋଟିଏ ବଜାରରେ
ସରକାରୀ ସହଯୋଗରେ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ବଜାର, ଯେଉଁଠି ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳର କାରିଗରମାନେ ସିଧାସଳଖ ବିକ୍ରି କରନ୍ତି: ସମ୍ବଲପୁରୀ ଓ ବୋମକାଇ ହସ୍ତତନ୍ତ, ରୁପା ତାରକସି, ପଟ୍ଟଚିତ୍ର, ଢୋକରା ଧାତୁ କାମ, ପଥର ଖୋଦେଇ ଓ ଚାନ୍ଦୁଆ। ସହରରେ ଭରସା ସହ କିଣାକିଣି କରିବାର ସବୁଠାରୁ ସହଜ ସ୍ଥାନ।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର
ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ପଥର ରଥ
13ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ମନ୍ଦିର ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ଆକାରରେ ନିର୍ମିତ — 24ଟି ଖୋଦିତ ପଥର ଚକ ଓ ସାତଟି ଘୋଡ଼ା — ଏବଂ 1984ରେ ୟୁନେସ୍କୋ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ 65 କିମି ଦୂରରେ ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ଥିବା ଏହା କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଶିଖର — ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଜରୁରୀ ଦିନିକିଆ ଯାତ୍ରା।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ ପୁରୀ ଓ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର
ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନଗରୀ
ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଚାରି ଧାମ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, 12ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରୁ 60 କିମି ଦୂର ସମୁଦ୍ରତଟୀୟ ସହର ପୁରୀ ଉପରେ ଛାଇ ରହିଛି। କେବଳ ହିନ୍ଦୁମାନେ ଭିତରକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସହର, ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ, ସମୁଦ୍ର କୂଳ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥଯାତ୍ରା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋଲା।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ ପିପିଲି
ଚାନ୍ଦୁଆ କଳାର ଗାଁ
ଭୁବନେଶ୍ୱର–ପୁରୀ ରାଜପଥରେ ଏକ ଛୋଟ ସହର, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା ରଙ୍ଗରେ ଝଲସେ: ଦୋକାନରେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପର୍ବ ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ତିଆରି ହେଉଥିବା ଚାନ୍ଦୁଆ, ଛତା, ଲଣ୍ଠନ ଓ କାନ୍ଥ ସଜ୍ଜା ବିକ୍ରି ହୁଏ।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ ରଘୁରାଜପୁର
ଯେଉଁଠି ପ୍ରତିଟି ଘର ଏକ ଷ୍ଟୁଡିଓ
ପୁରୀ ପାଖରେ ଏକ ଐତିହ୍ୟ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ଗାଁ, ଯାହାର ରଙ୍ଗୀନ ଘରଗୁଡ଼ିକ ପଟ୍ଟଚିତ୍ର ଶିଳ୍ପୀ, ତାଳପତ୍ର ଖୋଦେଇକାର ଓ ମୁଖା ନିର୍ମାତାଙ୍କ କର୍ମଶାଳା ମଧ୍ୟ — ଏବଂ ଓଡ଼ିଶୀ ଗୁରୁ କେଳୁଚରଣ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଓ ଆଗକୁ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ
ଏସିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଲୁଣିଆ ପାଣି ହ୍ରଦ
ପୁରୀର ଦକ୍ଷିଣରେ ଉପକୂଳ ପଛରେ ବିସ୍ତୃତ ଏକ ବିଶାଳ, ଅଗଭୀର ହ୍ରଦ, ଯେଉଁଠି ବିରଳ ଇରାୱାଡି ଡଲଫିନ୍ ରହନ୍ତି ଏବଂ ଶୀତରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀ ଆସନ୍ତି। ଡଲଫିନ୍ ପାଇଁ ଡଙ୍ଗା ସାତପଡ଼ାରୁ ଏବଂ କାଳିଜାଇ ଦ୍ୱୀପ ପାଇଁ ବରକୁଳ ଓ ବାଲୁଗାଁରୁ ଛାଡ଼େ।
ଚାରି ଦିନର ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଯୋଜନା: ପ୍ରଥମ ଦିନ, ପୁରୁଣା ସହରର ମନ୍ଦିର ଓ ରାଜ୍ୟ ସଂଗ୍ରହାଳୟ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ, ସକାଳେ ଉଦୟଗିରି ଓ ଖଣ୍ଡଗିରି, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତରେ ଧଉଳି। ତୃତୀୟ ଦିନ, ପିପିଲି ଓ କୋଣାର୍କ, ତା’ପରେ ମେରିନ୍ ଡ୍ରାଇଭ୍ ଦେଇ ପୁରୀ, ରାତି ସେଠି। ଚତୁର୍ଥ ଦିନ, ପୁରୀ ଓ ରଘୁରାଜପୁର — କିମ୍ବା ରହୁଥିଲେ ଚିଲିକା ହ୍ରଦ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ଆପଣଙ୍କ ଦିନଗୁଡ଼ିକର ଯୋଜନା କରନ୍ତୁ
ମନ୍ଦିର, ଗୁମ୍ଫା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଓ ସମୁଦ୍ର — ଗୋଟିଏ ଯାତ୍ରାରେ
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପୁରୁଣା ସହର, କୋଣାର୍କର ପଥର ରଥ ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପୁରୀ ମିଶି ଓଡ଼ିଶାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଭୁଜ ଗଠନ କରନ୍ତି — ତିନିଟି ପରସ୍ପରଠାରୁ 65 କିମି ଭିତରେ। ଗାଇଡ୍ ଟୁର୍ ଓ ଦିନିକିଆ ଯାତ୍ରା ତୁଳନା କରି କିଛି କ୍ଲିକ୍ରେ ବୁକ୍ କରନ୍ତୁ।